|
Sorkar laipui chuan National Policy on
Resettlement and Rehabilitation for Project Affected
Families, 2003 thlakna tur National Policy on
Rehabilitation and Resettlement, 2007 chu
ngaihtuahin a pawm a. Union Cabinet chuan
Rehabilitation and Resettlement Policy thar chu dan
anga hman a, Land Acquisition Act, 1894 pawh a tha
thei ang bera siamthat a pawm bawk. Hemi atana
hmalakna hi kaihhruaina awmsa zul zuia tih a ni a.
He policy thar hman a nih nghal theihna tura Gazette
Notification pawh rei loteah chhuah a tum. He
policy thar leh a thlawptu dan hrang hrangte hian
hmasawnna hna thawhna atana ram (land)pawimawhna hre
renga inkhairual taka kalpui a tum a, hetih lai hian
ram neitute duh dan humhalhna leh leh ram luahtu,
ram nei lo, lo neia eizawng leh lo neia eizawng ni
lem lo, thingtlang khuaa cheng leh dam khawchhuahna
atana lo leh ram hmangtute thatna tur a ngaihtuah
dawn a ni. He policy thar hnuaia hamthatna hi
khuarel chhiatna thleng avanga loh theih lohva an
chenna hmun chhuahsan ngai te, ram chhuh (land
acquisition) avanga tuartu mimal leh chhungkuaten an
chang vek dawn a. Mi tam leh tam lohvin he policy hi
a tibuai lo vang.
He Policy thar hnuaia hamthatna hi harsatna tawk
chhungkuate tan pawha innghahna tlak a nihna chhan
chu an chenna tur ram zauh dan azira sorkar ram leh
an ram hloh tak inthlengna dan siam te, harsatna
tawk chhungkaw zinga mi pakhat tal project hnuaia
hnathawh tur nghet pekna dan te; hna ruak awm dan
leh harsatna tawktu chhungkaw duh dan siamrem te;
mahni intodelhna kawng dap sak emaw hna thawh tur
tha tawk an thawh theihna tura training leh hna
thawk theia siam te; project hmuna contract hna pek
emaw, eibar lam dapna tura remchanna siam sakna
kawnga a pawl emaw thawkho emaw tana kawng hawn te;
project saknaa thawk duh tan hlawh neia inhlawhna
siam te; thingtlang leh khawpuia project dinna tur
avanga ram an chhuhsakte tana chenna in sak sak leh
hamthatna dang dangte siam a nih vang a ni. An
chenna in leh lo chhuhsak tak chhungkuaten bawng in,
dawr leh hnathawhna hmun an sak theihna tura suma
tanpuina te, chenna in lailawk dinna tur pek te; a
huhova sawn chhuah an nih pawha chenna hmun tura an
ruat saka - zirna, hriselna lam enkawlna, tui in tur,
kawngpui, electric, inthiarna, sakhaw lam thil an
tihna tur, bawng tlatna leh an mamawh thil dang
ngaihtuahsak te a tel bawk. Heng hamthatna an dawn
tur zat hi Consumer Price Index zulzuia tih a ni ang
a, a tul dan anga tha tawk taka siamrem zel a ni ang.
Project dinna hmuna hmun pawimawh bik tihchangtlun
leh hmasawnna hna thawhna tura sum dahte lo enkawl
turin Requiring Bodies siam a ni bawk a. Mihring
dinhmun derthawng - rualbanlo, fahrah, enkawltu nei
lo, hmeithai, nula pasal nei lo, hmeichhe thlahthlam
leh an khawsakna tur pek nghal mai thei loh kum 50
aia upate tan an dam chhunga pension pekna tur
special provision siam a ni a. ST leh SC te tana
special provision siamah ram leh ram inthleng sak te,
fuel an hman thin thil danga thlak sak te, ramngawa
thingzai ni lo thil dang hman theihna dante, anmahni
chhawmdawlna tura Gram Sabha leh Tribal Advisory
Council berawna hma lak te, sangha an man theihna
tura rights pek te, hnam leh sakhaw thila punkhawmna
tura a thlawna ram pek te, an chenna sawnsakna hmuna
reservation hamthatna an dawn thin ang pek zuite a
tel bawk ang. Harsatna thleng ngaihtuah fel
nghaltu tur ruat an ni bawk a, chungte chu district
level-ah R&R Committee, project level-ah R&R
Committee leh thuneihna pek Ombudsman-te an ni ang.
R&R Committee-ah hian he project avanga harsatna
tawk chhungkaw aiawh te, hmeichhe aiawh te,
tlawmngai pawl aiawh te, panchayat leh tualchhung
aiawh tura thlante an tel bawk ang. Rehabilitation
leh Resettlement scheme leh plan-te pawh social
audit zawh fel vek hnuah hman a ni ang. R&R
ruahmanna chak taka bawhzui a nih leh nih loh en zui
turin National Monitoring Committee, National
Monitoring Cell, State leh UT-ten information an
dawn dun theihna tur National Monitoring Cell te,
project lian tham enkawltu tur
Ministries/Departments hnuaia Oversight Committee-te
dah vek a ni bawk ang. Langtlanga engkim tih a nih
theihna turin chenna hmun leh ram chhuhsak an nih
dan te, chenna tur hmun thar buatsaiha chhawmdawl an
nih dan te, harsatna tawk mihring zat leh
chhawmdawlna atana ruahmanna zawng zawng hriattirna
sem chhuahna dan pawh duan tel a ni a. Heng
information-te hi vantlang hmuh theih turin
Internet-ah dah a ni ang a, project thuneituten a
mawhphurtu Gram Sabha leh Panchayat-te nen an
bawhzui tlang ang. Sorkar laipuiin National
Rehabilitation Commission a din ang a, chu chuan
harsatna tawk chhungte chhawmdawlna leh chenna in
leh lo ngaihtuahsaktu tur thuneihna nei independent
oversight thuneihna an nei ang. Policy tharah hian
chhungkaw chenna hmun sawn meuhva project thawhna
tur hi Social Impact Assessment kimchang nei hmasa
zet lo chuan tih loh tur tih a ni a, he project-in
vantlang leh hnam thil hlu te, bungrua leh hmasawnna
ruhrel a khawih dante an zir chiang ang a, a
mawhphurtu sorkar chuan heng harsatna chin fel dan
kawng dang dapin Central emaw State sorkar, heng
hmuna thawkte scheme emaw programme emaw aia nepa a
thawh a rem lo vang. SIA report chu independent
multi-disciplinary expert group-inenfiahin an zingah
hian social science leh rehabilitation expert pawh
an tel ang. SIA clearance dinhmun azir hian project
thawhna tura chengte sawn chhuahna chungchang pawh
ngaihtuah zui tur a ni ang. He project-in a
nghawng tur hnamte hi engkim hriattira a tul dan ang
zela biakrawn tur an ni a, khawtlang a nghawng dan
tur sawihova public hearing-te neih a, R&R plan leh
scheme chungchanga survey neih dan kimchang hriattir
zel tur an ni a, Gram Sabha -te nena inbiakrawn reng
tur a ni bawk a, Gram Sabha awm lohna hmuna public
hearing an neihin harsatna tawk chhungkuaa hmeichhia
te, NGO, Panchayat, tualchhung aiawha thlante chu an
tel ve ngei tur a ni. Scheduled Areas-a Gram
Sabha-te nena inbiakrawnna hi PESA Act, 1996
kaihhruaina hnuaia neih tur a ni. He policy vek
hian vantlang tana hman tur ram an lak reng rengin
vantlang tana thil pawimawh atan ni lo thil dangah
an hmang tur a ni lova, vantlang tana an hmang dawn
a nih pawhin sorkarin a pawmpui a tul. Vantlang tana
hman tur ram an la a nih pawha kum nga chhunga eng
atan maha hman lohva dah a nih chuan Sorkar kutah
engkim thlen tur a ni. Ram an lak emaw an chhuhsak
emaw chu ngaihtuah fel ngai a nih chuan a latu chuan
a pawisa chawi tur zaa 80 chu an ram laksaka emaw a
rochungtu tur emaw nen an insem ang a, hei hi an ram
laksak hlut zawng atanga chhut tur a ni ang. He
pawisa dawng ve thei tura ruat hian a duh zawk a nih
chuan rehabilitation grant leh compensation-ah share
angin zaa 20 a chang thei ang a. Requiring Body hi
company-in shares leh debentures tichhuak tura
thuneihna a pek a nih chuan RB thu hian tih fel
theih a ni ang a, sorkar pawm tawh hnu a nih chuan
rehabilitation grant leh compensation a dawn tur zat
hi zaa 50 pawh a ni hial thei ang. He policy thil
tumte zinga pakhat chu project dinna atan hian a
theih hram chuan mihring chenna tihbuai loh a tum
ber a, mihring chenna in leh lo laksak/chhuhsak a
tul a nih pawhin a tlem thei ang ber laksak a tum a
ni. Project dinna tura ram mamawh zim thei ang ber
ruahman a, lo neihna atan hman ram, thlai chinna
atana hman zui loh tura a chhuhsak a nih phei chuan
a zim thei ang ber tura chhut zel tul a ti bawk a,
thlai chi hrang hrang chinna ram chu project dinna
atan hian thlan loh hram a, tuilakna remchang ram
phei chu pumpelh hram hram tul a ti bawk. Project-te
hi hmun ruak emaw, tui lak tur awm lohna hmun rova
din tha a ti ber a ni. He Policy hi a a zau thei
ang bera a mawhphurtu Ministries/Department te,
State leh UT sorkar te, industry group te, R&R-a
thawk mimal leh pawlte leh vantlang inberawna duan a
ni.
PIB, Aizawl |