India Portal

Media in Mizoram
English
Mizo
Achieve
Current Photo
Archives
Contact Information
About us
Accredited Journalist
 
 
 

 

FREQUENTLY ASKED QUESTION

TOTAL SANITATION CAMPAIGN

1. Thingtlang lam khawtlang hriselna turin eng tin nge MoRD in hma a lak?
Chhanna: Kum 1986 khan India sorkar chuan Central Rural Sanitation Programme (CRSP) a din a, hei hian a tum ber chu thingtlang lama khawtlang hriselna atan chak zawka hmalak a ni. Kum 1999 khan CRSP chu siam that leh tihdanglam a niin Total Sanitation Campaign (TSC) lam hawia hmalakna siam a ni a. Tunah hi chuan TSC hi thingtlang lam hrisel zawkna tura Ministry of Rural Development hmalakna awmchhun a ni rih a ni.

2. Total Sanitation Campaign hi eng nge ni?
Chhanna: Total Sanitation Campaign (TSC) hi kum 1999 a siam a ni a, a tum chu khawtlang tana sum pek chhuah tam lutuk tihhniam te, in tin uluk zawka ngaihtuah leh enkawl te, an thiltum rang taka tihhlawhtlin te leh inthiarna tur chi hrang hrang mipuite neih phak tura siam te a ni. Heng bakah hian zirna lam te, chanchin thar lakkhawm leh inbiakpawhna tha zawk te a ngai pawimawhin, khawtlang hriselna atana thil tul te pek chhuah a tum a, Rural Sanitary Marts (RSMs) leh Production Centers (PC) te tan bungraw inthawn a awlsam zawk dan te ngaihtuahin school tin te tihthianghlim nan sum te a ngaihtuah bawk. TSC campaign danah hian khaw chhung in tin te, Anganwadi leh school inthiarna hmun te chu zaah za hmantlak an lo nih theihna tur leh an lo thianghlim zawk nan District tin chu Unit-ah a then hrang thin a ni.

3. TSC hmalaknaah hian PRI hi eng nge a pawimawhna?
Chhanna: 73rd Constitution Amendment Act 1992 in a lo duan tawh angin khawtlang thianghlimna leh hriselna tur hi 11th Schedule-ah telh a ni a. Panchayats te mawhphurhna District huam chhungah chuan Zila Panchayat ten hma an la a. Hetiang bawk hian block leh Village huamchhungah Gram Panchayats ten hma an la bawk a ni. Total Sanitation Campaign ah hian Gram Panchayat te leh NO/NGO te hian dinhmun pawimawh tak an chelh a, inthiarna inte an sain a thli bawlhhlawh te chu fai leh thianghlim zawka paihbo dan te an ngaihtuah nghal \hin. Vantlang hman tur inthiarna hmun sak chungchanga mawhphurtu ber an ni bawk. Zirna in leh Anganwadi te an thianghlim leh hrisel zawk nan Panchayat te hian anmahni sum an hmang theiin Production Center leh Rural Sanitary Marts te an buatsaihin an din thei bawk a ni.

4. TSC hmalaknaah hian NGO te hi eng nge an pawimawhna?
Chhanna: TSC hmalakna hrang hrangah a bik takin thingtlang lama an hmalaknaah NGO te hian dinhmun pawimawh tak an chelh a. PCs leh RSM te an dinin IEC thiltih-ah te an pui bawk \hin. NGO te hi thingtlang mipuite hnena an khawtlang hriselna ngai pawimawh tura hrilhfiah thei ber an niin inthiar dan thianghlim zawk hman a nihna tura thlithlaitu an ni bawk a. Production Center te leh Rural Sanitary Mart te an din thei bawk a ni. Amaherawhchu NGO ngelnghet leh rintlakte chauh TSC hmalaknaah hian an tel tur a ni.

5. TSC ah hian IHHL hian eng hna nge a thawh ve?
Chhanna: TSC hnuaiah hian Mimal ek in (Individual Housing Latrine - IHHL) sakna atana tanpuina tur sum ruahman sa a awm a. CRSP-ah chuan a sak man zawng zawng sorkar tumsak a nih laiin IHHL-ah erawh chuan an pui thei chauh a, a sak man zawng zawng sorkarin a tum ngai lo. A dawng thei tur chin bithliah a niin Below Poverty Line chhungkaw hnenah chauh sum faia pek chhuah a ni. Tunah chuan sakpui theih dan chi hnih- Rs.1500/- pek leh Rs.2000/- pek a awm a, hman ban a awm chuan a satute chuan inthiarna in tihchangtlun nan emaw, khur dang laih nan emaw an hmang thei. IHHL sum hi a tlem berah zaa 25 chu SC/ST tana dah a niin zaa 3 chu pianphunga rual banlote inthiarna in tur sak nan hman a ni bawk.

6. Individual Household Latrine Programme dawngtu turte tute nge?
Chhanna: TSC in a tum chu BPL leh APL chhungkuate\anpui a ni a. BPL chhungkuate hian subsidy an dawng thei a, amaherawh chu a senso tlem thei ang ber Sorkar laipui leh State sorkar leh a dawngtuin sum an inthawh\awm hmanga sate tan chauh a ni. APL chhungkuate chuan subsidy an dawng thei ve lova, IEC kaltlang kaltlangin IHHL dinna tur kawng kawhhmuh tur a ni thung.

7. SSHE hi eng nge a nih a, eng nge a tangkaina?
Chhanna: School Sanitation and Hygiene Education hi SSHE ti a lam thin a ni a, he programme-in a tum chu naupang ten hriselna leh thanlenna tur hmun thianghlim an neih ve theih nan leh naupangte hriselna leh thianghlim zawkna tura hna thawh a ni. SSHE hian naupang leh vengchhung mipuite bakah khawtlang thatna turin hna a thawk thin a. Tlang hrileng tam tak- kawthalo, rulhut leh mitna leng thinte tihrem tumin hma a la a, malaria leh thawhah natna te a bo theih nan theih tawpin hna a thawk bawk. Nakin lawka puitling rawn ni mai turte hnenah zirtirna \ha pein an in lama inthiarna thianghlim neia hmang tangkai turin a fuih thin a. Heng bakah hian lehkha zirna hmuna zir tur naupang tam zawk a hruai khawm a, a bikin hmeichhe naupang zirlai an pun phahin zirna pawimawhzia khawtlangah an hriatfiah tir thin a ni. Bangladesh-ah chuan School Sanitation Programme avang hian zirlai hmeichhe naupang zaa 11 laiin an pun phah a ni.(UNICEF)

8. SSHE hnuaiah hian School tan eng te nge an pek theih?
Chhanna: School tana an pek theihte chu :-

  • Ek In leh zun in (Toilet & Urinal)
  • Kut silna tura mamawhte
  • Tui pekna hmanrua
  • Classroom hrisel (eng & boruak luhna tha) leh infiamna hmun
  • Bawlhhlawh bawm leh a paihna khur
  • Tui (thli) luanna

9. TSC hnuaiah hian eng school nge awm thei? Mimal (private) school an tel ve em?
Chhanna: TSC hnuaiah hian thingtlang khuaa sorkar school te hnenah chauh - tui, ek in leh kut silna hmanrua te pek an ni a, Private School-ah chuan awmsa tura ngaih a ni. School naupangte hnen atangin fee an lak bakah Education Dept. leh State Sorkar te puihna an dawn avangin hetiang mamawh thilte hi nei ngei tura ngaih an ni. Amaherawhchu Private school te hi Health and Hygiene Education lamah training programme-ah an tel thei a ni.

10. School ek in sak nan sum eng zat nge ngai? Sum pek thin aia tam a hman theih em?
Chhanna: Single Unit School ek in sak nan chuan Rs.20,000/- pek thin a ni a, co-ed school-ah chuan hmeichhia leh mipa inthiarna tur a hrana sak theih a ni. Sum pek tur zat hi chu zirlai naupang tam leh tam loh-ah a innghat a ni. Zirlai naupang an tlem viau chuan sum pek zat a tlem anga, an tam chuan sum pek tur zat a tamin Rs.20,000/- aia tam pawh a pek theih. A tul anga sum hman ngai tur zat chhut theih a nih avangin a ngaih tam viau dawn chuan sum hmuhna tur dang te pawh ngaihtuah theih a ni.

11. School-ah zun in leh ek in eng zat nge sak theih?
Chhanna: Zirlai naupang tam leh tam loh azir a ni ber a. A tlangpuiin naupang 100 - 150 vel awmnaah chuan ek in pakhat leh zun in pahnih emaw pathum vel emaw a tawk thei. School naupang awm zat azirin zun leh leh ek in a ngai tamin a ngai tlem thei a ni.

12. Hmeichhiate inthiarna tur a hrana sak theih a ni em? Toilet block pahnih school pakhatah a siam theih em?
Chhanna: Hmeichhiate inthiarna tur a hrana sak theih a ni a, sak ngei tur a ni zawk. School pakhatah toilet block pahnih - mipa tan leh hmeichhe tan sak hran tur a ni a, unit hrang anga ngaih tur a ni. Unit pakhat atan Central Subsidy Rs.12,000/- TSC atangin dawn theih a ni bawk.

13. Kut silna atana mamawh phuhruk ngai eng te nge?
Chhanna: Kut silna awm lo inthiarna in ringawt hi a thianghlim lovin awmzia a nei lova, hei vang hian inthiarna block tinah kut silna hmun leh hmanruate dah ngei tur a ni. Kut silna atana mamawhte chu -
 

  • Kut silna tur tuikuang

  • Tui dahna tur tuizem

  • Tui supply

  • Buckets, no, sahbawn leh sahbawn dahna, brush etc

  • Tui chhe luanna

14. Vantlang hman tur inthiarna in te hi khawi hmuna sak tur nge?
Chhanna: Vantlang inthiarna hi in tinin inthiarna hmun bik an neih theih lohna khuaah sak tur a ni a. A sakna hmun tur chu khaw chhung mipuite nena inrawn tlanga thlanho tur a ni. A hmangtute tana kal awlsamna hmun a ni tur a ni a, mi dangin an tihbuai theih lohna hmun a ni bawk tur a ni. A sakna tur hmun thlan laia ngaihpawimawh turte chu:-
     a) A him tur a ni
     b) Mi dangin an chimbuai lohna lai hmun a ni tur a ni
     c) Kal a awlsam tur a ni
     d) Lei hnuai tuiin a chim thei tur a ni lo
A hmangtuten an vawng thain an tithianghlim tur a ni a, enkawl turin an infuih tlang reng tur a ni.

15. Anganwadi tana inthiarna hmun sakna turin TSC in eng te nge a tihsak theih?
Chhanna: March 2006 hma ngeiin Anganwadi zawng zawngah naupang hman tur inthiarna hmun siamsak tur a ni a. Heta tana mamawh pek tur te chu TSC dan bu-ah duan sa vek a ni. A sakna tur sum che Sorkar laipui, State sorkar leh khawtlangin 60 : 30 : 10 in an intumsem ang. A tam berah Anganwadi toilet siam nan Rs.5000/- a pek theih a ni.

16. Mi mal in luahin Anganwadi awm ta se, eng anga toilet sak tur nge ni ang?
Chhanna: Mi mal in luaha Anganwadi Center siam a nih chuan tihdan tur chi hnih a awm:

  • A in neituten an sak sak thei a, sak man chu in luah man a\anga lak turin in luah man a san thei ang.

  • Sorkar laipui sum hmangin toilet a sak theih a, a sak man chu in luah man thla tin pawisa lak then theih a ni

17. NGP atan eng te nge dawn theih awm?
Chhanna: TSC hnathawh tihhmasawn nan June 2003 khan Sorkar laipui chuan Gram Panchayat, Block leh district te tan inthiarna hmun thianghlim sakna tur a ruahman a, a hmingah Nirmal Gram Puraskar vuah a ni. Hetah hian mipui tam leh tam loh azirin sum hmuh zat a danglam thei a, Rs.50,000/- a\anga cheng nuai 50 thleng a dawn theih a ni.

18. Nirmal Gram Puraskar hi tute nge dawng thei?
Chhanna: Nirmal Gram Puraskar dawng theitute chu -

  1. Gram Panchayat, Blocks leh District ten mimalin tin leh school zawng zawngah inthiarna an saksak theih a, thianghlim taka an vawn theih chuan an dawng thei.

  2. Hmun thenkhata mimal leh pawl anga inthiarna thianghlim nei tura hna thawk thate hnenah a pek theih bawk.

19. NGP dawng turin engtia hmalak tur nge?
Chhanna: Nirmal Gram Puraskar dawng tura hmalak dan turte chu:-

  • Dilna lehkha chi hnih - mimal leh pawl tana dilna tur leh PRI tana dilna tur a awm a. Heng dilna lehkha te hi internet atangin a download theih a, a web-site chu www.ddws.nic.in a ni. A tul dan azirin State sorkar leh a buaipuitu Agen cies ten anmahni tawngin an letling thei a, a dawng thei tur awm hnenah an kual thei bawk.

  • Dilna lehkha te hi District level-ah ngun taka enfiah phawt tur a ni a, dik lohna a awm loha dawng thei tur an nih chauhin State sorkarah thehluh tur a ni.

  • State sorkarin dilna chu enfiahin dawng thei tur a nih leh nih loh a endik anga. Dawng thei tur an nih chauhin an dawng thei a ni tih lehkha www.ddws.nic.in ah lain State Secretary in-charge of Rural Sanitation in a ziahsak anga, chumi hnuah Department of Drinking Water Supply, Ministry of Rural Development hnenah a thehlut leh tur a ni.

20. Heng pawisa dawn theih te hi eng tianga hman tur nge?
Chhanna: Panchayati Raj Institutions atana pawisa dawn tur te hi ram chhung hmun hrang hranga inthiarna tha leh thianghlim sak nan leh enkawl zui nana hman tur a ni a. Ek leh zun thli dah bo nan leh hmun tam thei ang bera sakna tura hman tur a ni.

Back

PIB, Aizawl

This site is designed and hosted by National Informatics Centre, Mizoram State Unit
Information is provided and updated by : Press Information Bureau