|
TOTAL SANITATION CAMPAIGN
1. Thingtlang lam khawtlang hriselna turin eng
tin nge MoRD in hma a lak?
Chhanna:
Kum 1986 khan India sorkar chuan Central Rural
Sanitation Programme (CRSP) a din a, hei hian a tum
ber chu thingtlang lama khawtlang hriselna atan chak
zawka hmalak a ni. Kum 1999 khan CRSP chu siam that
leh tihdanglam a niin Total Sanitation Campaign (TSC)
lam hawia hmalakna siam a ni a. Tunah hi chuan TSC
hi thingtlang lam hrisel zawkna tura Ministry of
Rural Development hmalakna awmchhun a ni rih a ni.
2. Total Sanitation Campaign hi eng nge ni?
Chhanna:
Total Sanitation Campaign (TSC) hi kum 1999 a siam a
ni a, a tum chu khawtlang tana sum pek chhuah tam
lutuk tihhniam te, in tin uluk zawka ngaihtuah leh
enkawl te, an thiltum rang taka tihhlawhtlin te leh
inthiarna tur chi hrang hrang mipuite neih phak tura
siam te a ni. Heng bakah hian zirna lam te, chanchin
thar lakkhawm leh inbiakpawhna tha zawk te a ngai
pawimawhin, khawtlang hriselna atana thil tul te pek
chhuah a tum a, Rural Sanitary Marts (RSMs) leh
Production Centers (PC) te tan bungraw inthawn a
awlsam zawk dan te ngaihtuahin school tin te
tihthianghlim nan sum te a ngaihtuah bawk. TSC
campaign danah hian khaw chhung in tin te, Anganwadi
leh school inthiarna hmun te chu zaah za hmantlak an
lo nih theihna tur leh an lo thianghlim zawk nan
District tin chu Unit-ah a then hrang thin a ni.
3. TSC hmalaknaah hian PRI hi eng nge a
pawimawhna?
Chhanna:
73rd Constitution Amendment Act 1992 in a lo duan
tawh angin khawtlang thianghlimna leh hriselna tur
hi 11th Schedule-ah telh a ni a. Panchayats te
mawhphurhna District huam chhungah chuan Zila
Panchayat ten hma an la a. Hetiang bawk hian block
leh Village huamchhungah Gram Panchayats ten hma an
la bawk a ni. Total Sanitation Campaign ah hian Gram
Panchayat te leh NO/NGO te hian dinhmun pawimawh tak
an chelh a, inthiarna inte an sain a thli bawlhhlawh
te chu fai leh thianghlim zawka paihbo dan te an
ngaihtuah nghal \hin. Vantlang hman tur inthiarna
hmun sak chungchanga mawhphurtu ber an ni bawk.
Zirna in leh Anganwadi te an thianghlim leh hrisel
zawk nan Panchayat te hian anmahni sum an hmang
theiin Production Center leh Rural Sanitary Marts te
an buatsaihin an din thei bawk a ni.
4. TSC hmalaknaah hian NGO te hi eng nge an
pawimawhna?
Chhanna:
TSC hmalakna hrang hrangah a bik takin thingtlang
lama an hmalaknaah NGO te hian dinhmun pawimawh tak
an chelh a. PCs leh RSM te an dinin IEC thiltih-ah
te an pui bawk \hin. NGO te hi thingtlang mipuite
hnena an khawtlang hriselna ngai pawimawh tura
hrilhfiah thei ber an niin inthiar dan thianghlim
zawk hman a nihna tura thlithlaitu an ni bawk a.
Production Center te leh Rural Sanitary Mart te an
din thei bawk a ni. Amaherawhchu NGO ngelnghet leh
rintlakte chauh TSC hmalaknaah hian an tel tur a ni.
5. TSC ah hian IHHL hian eng hna nge a thawh ve?
Chhanna:
TSC hnuaiah hian Mimal ek in (Individual Housing
Latrine - IHHL) sakna atana tanpuina tur sum ruahman
sa a awm a. CRSP-ah chuan a sak man zawng zawng
sorkar tumsak a nih laiin IHHL-ah erawh chuan an pui
thei chauh a, a sak man zawng zawng sorkarin a tum
ngai lo. A dawng thei tur chin bithliah a niin Below
Poverty Line chhungkaw hnenah chauh sum faia pek
chhuah a ni. Tunah chuan sakpui theih dan chi hnih-
Rs.1500/- pek leh Rs.2000/- pek a awm a, hman ban a
awm chuan a satute chuan inthiarna in tihchangtlun
nan emaw, khur dang laih nan emaw an hmang thei.
IHHL sum hi a tlem berah zaa 25 chu SC/ST tana dah a
niin zaa 3 chu pianphunga rual banlote inthiarna in
tur sak nan hman a ni bawk. 6. Individual
Household Latrine Programme dawngtu turte tute nge?
Chhanna:
TSC in a tum chu BPL leh APL chhungkuate\anpui a ni
a. BPL chhungkuate hian subsidy an dawng thei a,
amaherawh chu a senso tlem thei ang ber Sorkar
laipui leh State sorkar leh a dawngtuin sum an
inthawh\awm hmanga sate tan chauh a ni. APL
chhungkuate chuan subsidy an dawng thei ve lova, IEC
kaltlang kaltlangin IHHL dinna tur kawng kawhhmuh
tur a ni thung.
7. SSHE hi eng nge a nih a, eng nge a tangkaina?
Chhanna:
School Sanitation and Hygiene Education hi SSHE ti a
lam thin a ni a, he programme-in a tum chu naupang
ten hriselna leh thanlenna tur hmun thianghlim an
neih ve theih nan leh naupangte hriselna leh
thianghlim zawkna tura hna thawh a ni. SSHE hian
naupang leh vengchhung mipuite bakah khawtlang
thatna turin hna a thawk thin a. Tlang hrileng tam
tak- kawthalo, rulhut leh mitna leng thinte tihrem
tumin hma a la a, malaria leh thawhah natna te a bo
theih nan theih tawpin hna a thawk bawk. Nakin lawka
puitling rawn ni mai turte hnenah zirtirna \ha pein
an in lama inthiarna thianghlim neia hmang tangkai
turin a fuih thin a. Heng bakah hian lehkha zirna
hmuna zir tur naupang tam zawk a hruai khawm a, a
bikin hmeichhe naupang zirlai an pun phahin zirna
pawimawhzia khawtlangah an hriatfiah tir thin a ni.
Bangladesh-ah chuan School Sanitation Programme
avang hian zirlai hmeichhe naupang zaa 11 laiin an
pun phah a ni.(UNICEF)
8. SSHE hnuaiah hian School tan eng te nge an pek
theih?
Chhanna:
School tana an pek theihte chu :-
- Ek In leh zun in (Toilet & Urinal)
- Kut silna tura mamawhte
- Tui pekna hmanrua
- Classroom hrisel (eng & boruak luhna tha) leh
infiamna hmun
- Bawlhhlawh bawm leh a paihna khur
- Tui (thli) luanna
9. TSC hnuaiah hian eng school nge awm thei?
Mimal (private) school an tel ve em?
Chhanna:
TSC hnuaiah hian thingtlang khuaa sorkar school te
hnenah chauh - tui, ek in leh kut silna hmanrua te
pek an ni a, Private School-ah chuan awmsa tura
ngaih a ni. School naupangte hnen atangin fee an lak
bakah Education Dept. leh State Sorkar te puihna an
dawn avangin hetiang mamawh thilte hi nei ngei tura
ngaih an ni. Amaherawhchu Private school te hi
Health and Hygiene Education lamah training
programme-ah an tel thei a ni.
10. School ek in sak nan sum eng zat nge ngai?
Sum pek thin aia tam a hman theih em?
Chhanna:
Single Unit School ek in sak nan chuan Rs.20,000/-
pek thin a ni a, co-ed school-ah chuan hmeichhia leh
mipa inthiarna tur a hrana sak theih a ni. Sum pek
tur zat hi chu zirlai naupang tam leh tam loh-ah a
innghat a ni. Zirlai naupang an tlem viau chuan sum
pek zat a tlem anga, an tam chuan sum pek tur zat a
tamin Rs.20,000/- aia tam pawh a pek theih. A tul
anga sum hman ngai tur zat chhut theih a nih avangin
a ngaih tam viau dawn chuan sum hmuhna tur dang te
pawh ngaihtuah theih a ni.
11. School-ah zun in leh ek in eng zat nge sak
theih? Chhanna:
Zirlai naupang tam leh tam loh azir a ni ber a. A
tlangpuiin naupang 100 - 150 vel awmnaah chuan ek in
pakhat leh zun in pahnih emaw pathum vel emaw a tawk
thei. School naupang awm zat azirin zun leh leh ek
in a ngai tamin a ngai tlem thei a ni.
12. Hmeichhiate inthiarna tur a hrana sak theih a
ni em? Toilet block pahnih school pakhatah a siam theih em?
Chhanna:
Hmeichhiate inthiarna tur a hrana sak theih a ni a,
sak ngei tur a ni zawk. School pakhatah toilet block
pahnih - mipa tan leh hmeichhe tan sak hran tur a ni
a, unit hrang anga ngaih tur a ni. Unit pakhat atan
Central Subsidy Rs.12,000/- TSC atangin dawn theih a
ni bawk.
13. Kut silna atana mamawh phuhruk ngai eng te
nge? Chhanna:
Kut silna awm lo inthiarna in ringawt hi a
thianghlim lovin awmzia a nei lova, hei vang hian
inthiarna block tinah kut silna hmun leh hmanruate
dah ngei tur a ni. Kut silna atana mamawhte chu -
14. Vantlang hman tur inthiarna in te hi khawi
hmuna sak tur nge? Chhanna:
Vantlang inthiarna hi in tinin inthiarna hmun bik an
neih theih lohna khuaah sak tur a ni a. A sakna hmun
tur chu khaw chhung mipuite nena inrawn tlanga
thlanho tur a ni. A hmangtute tana kal awlsamna hmun
a ni tur a ni a, mi dangin an tihbuai theih lohna
hmun a ni bawk tur a ni. A sakna tur hmun thlan laia
ngaihpawimawh turte chu:-
a) A him tur a ni
b) Mi dangin an chimbuai lohna lai hmun a ni tur a
ni
c) Kal a awlsam tur a ni
d) Lei hnuai tuiin a chim thei tur a ni lo A hmangtuten an vawng thain an tithianghlim tur a ni
a, enkawl turin an infuih tlang reng tur a ni.
15. Anganwadi tana inthiarna hmun sakna turin TSC
in eng te nge a tihsak theih? Chhanna:
March 2006 hma ngeiin Anganwadi zawng zawngah
naupang hman tur inthiarna hmun siamsak tur a ni a.
Heta tana mamawh pek tur te chu TSC dan bu-ah duan
sa vek a ni. A sakna tur sum che Sorkar laipui,
State sorkar leh khawtlangin 60 : 30 : 10 in an
intumsem ang. A tam berah Anganwadi toilet siam nan
Rs.5000/- a pek theih a ni.
16. Mi mal in luahin Anganwadi awm ta se, eng
anga toilet sak tur nge ni ang? Chhanna:
Mi mal in luaha Anganwadi Center siam a nih chuan
tihdan tur chi hnih a awm:
-
A in neituten an sak sak thei a, sak man chu in
luah man a\anga lak turin in luah man a san thei ang.
-
Sorkar laipui sum hmangin toilet a sak theih a, a
sak man chu in luah man thla tin pawisa lak then
theih a ni
17. NGP atan eng te nge dawn theih awm?
Chhanna:
TSC hnathawh tihhmasawn nan June 2003 khan Sorkar
laipui chuan Gram Panchayat, Block leh district te
tan inthiarna hmun thianghlim sakna tur a ruahman a,
a hmingah Nirmal Gram Puraskar vuah a ni. Hetah hian
mipui tam leh tam loh azirin sum hmuh zat a danglam
thei a, Rs.50,000/- a\anga cheng nuai 50 thleng a
dawn theih a ni.
18. Nirmal Gram Puraskar hi tute nge dawng thei?
Chhanna:
Nirmal Gram Puraskar dawng theitute chu -
-
Gram Panchayat, Blocks leh District ten mimalin
tin leh school zawng zawngah inthiarna an saksak
theih a, thianghlim taka an vawn theih chuan an
dawng thei.
-
Hmun thenkhata mimal leh pawl anga inthiarna
thianghlim nei tura hna thawk thate hnenah a pek
theih bawk.
19. NGP dawng turin engtia hmalak tur nge?
Chhanna:
Nirmal Gram Puraskar dawng tura hmalak dan turte chu:-
-
Dilna lehkha chi hnih - mimal leh pawl tana dilna
tur leh PRI tana dilna tur a awm a. Heng dilna
lehkha te hi internet atangin a download theih a, a
web-site chu www.ddws.nic.in a ni. A tul dan azirin
State sorkar leh a buaipuitu Agen cies ten anmahni
tawngin an letling thei a, a dawng thei tur awm
hnenah an kual thei bawk.
-
Dilna lehkha te hi District level-ah ngun taka
enfiah phawt tur a ni a, dik lohna a awm loha dawng
thei tur an nih chauhin State sorkarah thehluh tur a
ni.
-
State sorkarin dilna chu enfiahin dawng thei tur a
nih leh nih loh a endik anga. Dawng thei tur an nih
chauhin an dawng thei a ni tih lehkha
www.ddws.nic.in ah lain State Secretary in-charge of
Rural Sanitation in a ziahsak anga, chumi hnuah
Department of Drinking Water Supply, Ministry of
Rural Development hnenah a thehlut leh tur a ni.
20. Heng pawisa dawn theih te hi eng tianga hman
tur nge? Chhanna:
Panchayati Raj Institutions atana pawisa dawn tur te
hi ram chhung hmun hrang hranga inthiarna tha leh
thianghlim sak nan leh enkawl zui nana hman tur a ni
a. Ek leh zun thli dah bo nan leh hmun tam thei ang
bera sakna tura hman tur a ni.
Back PIB, Aizawl |