India Portal

Media in Mizoram
English
Mizo
Achieve
Current Photo
Archives
Contact Information
About us
Accredited Journalist
 
 
 

 

FREQUENTLY ASKED QUESTION

RELATED TO RTI - CENTRAL GOVT. THUNEITUTE HNEN ATANGA KAN THU HRIAT DUH NEIH THEIH DAN

Q 1. Right to Information Act in eng nge a tum?
Chhanna: Right to Information Act tum bulpui chu ram mipui ten sorkar hnathawh leh hmalakna te chiang taka an lo hriat ve theihna tura tih lan te, eirukna do te leh zalenna dik mipuiin an lo neih theihna tur te a hnathawh a ni. ramchhung miten thil engkim chiang taka an hriat chuan ram rorelna a tha ang a, sorkarin mipuite thatna turin ro a rel thei ang. He act hian thuneitute lehkha pawimawh kawlte chu mipui ten an lo hmuh a, an hriat ve theih na turin hma a la a ni.

Q 2. Information hi eng nge?
Chhanna: Information chu material reng reng record emaw, documents, memos, e-mails, opinions, advices, press releases, circulars, orders, log books, contracts, reports, papers, samples, models leh data material te hi a huam vek a. Thuneitute lehkha pawimawh kawl lai mimal thil chungchang lanna zawng zawng pawh a huam a ni.

Q 3. Act hnuaia Right to Information hi eng nge a nih?
Chhanna: A9 Thuneitu ten an kawl lai information reng reng hi ram mipui ten an hmuh ve a thiang a. He right ina a huam chu hna thawh dan endik te, documents leh records te, notes te, entracts or certified copies of documents or records, taking certified samples of material held by public authority te an ni.

A9 RTI Act hnuaiah hian thu neitute chuan information an siam chawp phal a ni lova, siam danglam pawh phal a ni lo. Diltu in dilna a siamte lo tifel ve ngawt tur an ni lova, awmze nei lo zawhna lo chhante pawh phalsak an ni lo. Public authority te kawllai information te chauh en hi he act hian a phal a ni.

A9 Ram mipui ten information hi diskettes-ah te, floppies-ah te, tapes leh video cassettes-ah te leh print out-ah te emaw, electronic mode dang hmang tein an la chhawng thei.

A9 Information reng reng chu a diltu in a dil ang ngei pek tur a ni a. Amaherawhchu thuneitute tibuai thei information leh a information ti chhe thei thil dil a nih chuan dilna chu hnawl theih a ni.

A9 He Act hian Right to Information ram mite hnenah chauh a pe a. Citizens ni lo pawl hrang Corporations te, Associations, Companies etc te hnanah he right hi a pe ve lo. Amaherawhchu Corporation/Association/Company hnuaia thawkin dilna a thehlut a, a hminga a dil a nih chuan a dil ang chu pek ngei tur a ni. Hetiangah hi chuan corporation etc address hmangin citizen in a dil anga ngaih tur a ni.

Q 4. RTI Act hnuaiah hian information te hmuh phal loh an nih theih dan te eng te nge?
Chhanna: A9 Thuneitute hnen atangin information te hi lak vek theih a ni kher lova. Act a section 8 leh 9 chuan tarlan a phal loh chi information te a tarlang a. Hetih lai hian Schedule II of the Act chuan Intelligence and Security Organisations ho hming tarlangin heng organisation te hi chhui theih loh an ni. Heng organisation te chetdan chu en phal loh ni mah se an eiru emaw human rights an bawhchhia a nih chuan heng an tihsualna information te chu en phal loh a ni chuang lo.

A9 Information diltu chuan Section 8 leh 9 ina a phal loh te chu a dil tur a ni lovin Second Schedule in chhui a phal loh organisation te pawh, eirukna thil leh human rights bawhchhiatna lam a nih loh chuan an information te a dil tur a ni lo.

Q 5. Thuneitu tu hnenah nge dilna thehluh tur a nih?
Chhanna: Central Public Information Officer (CPIO) hnenah information dilna chu thehluh tur ani. Mipui tan roreltu te hian anmahni Central Public Information Officer an nei theuhva, an chanchin te pawh anmahni website-ah an tarlang thin. Heng information te hi ‘RTI PORTAL’ (www.rti.gov.in) ah an tarlang bawk a. Information duh te chuan heng website-ah te hian an mamawh CPIO chu an zawng mai tur a ni. A duh ang Central Public Information Officer chu hriat fuh a har a nih chuan Central Public Information Officer hnanah dilna thehlutin an harsatna te an thlen mai tur a ni; amaherawhchu, dilna an thehluh ah chuan an zawn public authority CPIO hming leh address erawh chu an tarlang tel tur a ni lo.

Q 6. CPIO’s te hnen atang hian puihna eng ang nge dawn a nih theih?
Chhanna: Central Public Information Officer chuan Information diltu chu a lo pui ang a. A diltu chuan ziakin ngenna a thehlut thei lo a nih chuan ziahsak turin CPIO chu a ngen thei. Rualbanlote hnenah documents te pek a ngai a nih chuan Central Public Information officer chuan a information duh ang chu zawnpuiin a tul angin a lo buaipui tur a ni.

Q 7. Public authority ina a siam tur Suo Motu Disclosures te hi engte nge an nih?
Chhanna: Section 4 of the Act in a lo sawi angin Public authority te chuan an organisation chungchang te, an tih tur leh an hna te ziak langin Suo Motu Disclosure a siam tur a ni. Public authorities thenkhat Central Govt. hnuaia thawkte chuan information dangte pawh an website ah an tarlang thin bawk.

Q 8. Information zawn dan tur eng nge?
Chhanna: Act hnuaia information dil duh citizen te chuan an duh public authority te Central Public Information Officer (CPIO) hnenah English, Hindi in emaw an ram tawngin ziaka dilna an thehlut tur a ni. A diltu chuan dak in hmagnin emaw, khawl lam hmangin emaw a thawn thei a, amah ngei office-ah a kal thei bawk. Sub-divisional leh Sub-district level a Department of Post in a dah Central Assistant Public Information Officer kaltlangin dilna a thehlut thei bawk.

Q 9. Information dil man engzat nge?
Chhanna: A9 A diltu chuan a dilna rualin demand draft emaw banker’s cheque emaw, Indian Postal Order hmangin emaw Rs 10/- public authority accounts officer te hnenah fee angin a thawn tel tur a ni. Accounts officer leh CAPIO hnenah a pawisa in a pe thei a, anni in receipt an lo pe ang.

A9 Hei bakah hian information dil leh lak man hi a diltu hian a chawi a ngai mai thei bawk. A chawi a ngai a nih chuan CPIO in a hrilh tur a ni. Fee chawi a ngaihna chhan te chu:-

  1. Phek tin atan Rs 2/- (A4/A3 size paper)

  2. A aia lian paper-ah te chuan chawi belh bawk tur a ni.

  3. Sample emaw Model emaw man.

  4. Records en a nih chaun darkar khat hnu lamah darkar tinin Rs 5.

  5. Diskette emaw floppy-ah emaw information chu dah a nih chuan Rs 50/-

  6. Khawl chhut a nih chaun a man bituk sa ang chawi tur. Publication te photo copy anih chuan phek tinah Rs 2.

A9 A diltu chu BPL memer a nih chuan engmah a chawi a ngai lo thung. Amaherawhchu BPL member a ni ngei tih ziakna lehkha a thehlut tur a ni. A diltu in Rs 10 a thawn tel loh chuan emaw, BPL member a ni tih fiahna lehkha a tel loh chuan a dilna chu hnawl a ni ang a, information chu a dawng thei lovang.

Q 10. Application form a awm em?
Chhanna: Application form hranpa a awm lo va, a diltu chuan lehkjhapuan pangngaia ziah mai tur a ni. Amaherawh chu diltu chuan na hming leh address chiang takin a ziak tur a ni a. Electronoic hmanga dil anih pawhin hming leh postal address tih lan tel tho a ngai a. Diltu hian a dil chhan a sawi lan kher a ngai lo.

Q 11. Ngenna te hi engtianga bawhzui sak tur nge?
Chhanna: A9 Dilna pawm a nih chuan ni 30 chhungin CPIO chuan information chu a diltu hnenah a thlen ngei tur a ni. Mimal nun leh zalenna lam hawi information a nih chuan darkar 48 chhungin pekchhuah tur a ni. CPIO in dilna chu Act in a phal loh ang ni a a ngaih chuan a hnawl thei a ni. Amaherawhchu a diltu hnenah a hnawl na chhan a hrilh ngei tur a ni a, a dil leh theih hun tur pawh a hrilh tel tur a ni.

A9 A diltu chuan information lak man a chawi a ngai a nih chuan CPIO-in a chawi turte chu a hrilh chiang tur a ni. CPIO-in a hrilh hnu-ah a diltu chuan a chawi tur zat chu pawisa faiin emaw, demand draft emaw cheque emaw Indian postal order hmangin emaw accounts officer-te hnenah a pe tur a ni. A diltu in a chawi tur ang a pek loh chuan CPIO chuan information chu a pekchhuah kher a ngai lo a ni.

A9Additional fee chawi a ngai a nih chuan chawi a ngaih thu a diltu hnena hrilh chhung leh a diltu in pawisa a pek chhung zawng chu information pek chhuah hun ni 30 chhungah chhiar tel a ni lovang.

A9 CPIO-in ni 30 chhungin emaw darkar 48 chhungin emaw information a thawn lo a nih chuan dilna chu hnawl anga ngaih tur a ni.

Q 12. Appeal leh turin engte nge ngai?
Chhanna:
First Appeal
A9 A diltu hnenah information chu ni 30 chhungin emaw darkar 48 chhungin pek a nih loh chuan leh information pek chhuah chu a duh tawk lo a nih chuan CPIO te hotu appellate authority hnenah appeal a thehlut thei a ni. Appeal a thehlut duh a nih chuan information pek a nih atanga ni 30 chhungin emaw CPIO thutlukna hrilh a nih atanga ni 30 chhungin a thehlut ngei tur a ni.

A9 Appellate authority chuan appeal chu ni 30 chhung a dah bo thei a, case thenkhatah chuan appeal ni atanga ni 45 chhung a dah bo thei bawk.

Second Appeal
A9 Hun tiam chhungin appellate authority chuan order a siam lohvin emaw, appellate chuan first appellate authority order chu a duh khawp lo a nih chuan Central Information Commission hnenah second appeal a siam thei a, first appellate authority in thutlukna a siam atanga ni 30 chhungin a thehlut ngei tur a ni thung. Central Information Commission hnena appeal siam a nih chuan hengte hi telh ngei tur a ni.

  1. Appellant hming leh address.

  2. Central Public Information Officer, appellate in thutlukna siam tura a duh hming leh address.

  3. Appeal siam duhna order leh number te

  4. Appeal siam leh a nih na chhan.

  5. Hnawl aia appeal siam leh duh a nih chuan a dilna lehkha leh number te, dilna thehluh lehna tur Central Public Information Officer hming leh address te.

  6. Khawngaih dilna.

  7. Khawngaih nih a tulna chhan.

  8. Appellant verification.

  9. Commission-in tul a tih dangte nen.

A9 Central Information Commission hnena appeal siam a nih chuan hengte hi telh tur a ni:-

  1. Appeal siam na chhan copy.

  2. Appellant tana pawimawh documents leh appeal atana pawimawh lehkha te.

  3. Appeal a sawilan index documents te.

Q 13. Eng tin nge complaint siam a nih thin?
Chhanna: Public authority-in Central Public Information Officer a neih loh avanga ngenna thehluh theih a nih loh chuan emaw a dilna leh ngenna te Central Public Officer-in a lo pawm lo te a nih chuan emaw RTI Act hmanga a dil information-te an pe duh lo a nih chuan emaw, hun tiam chhungin an chhang duh lo te a nih chuan leh pawisa chawi tur a tam lutuk avangte, information diklo leh kim lo pek a nihvangte in Central Information Commission hnehah lungawilohna thu a thlen theih a ni.

Q 14. CIC-in eng tin nge Appeal leh Complaint te a bawhzui thin?
Chhanna: Central Information Commission-in appeal chu a ngaihtuah a, a thutlukna chu appellant/complaintant leh first appellate authority/CPIO te a hrilh a. Commission chuan thutlukna a siam hma-in a chhan a ngaithla a, appellant/complainant/CPIO documents te a enfiah hnu-ah hearing neih ni tur appellant hnenah hearing hma ni sarih hma ngeiin a hrilh ang. Hearing neihnaah hian appellant/complainant chu a duh chuan a awm ve thei a, awm ve loh a thlang zawk thei bawk.

Q 15. RTI chungchang tarlanna web-sites pawimawhte engte nge?
Chhanna: Right to Information chungchang tarlanna website te chu:-

  1. Portal of the Government of India (http://indiaimage.nic.in).

  2. Portal on the right to Information (www.rti.gov.in).

  3. Website of the Central Information Commission
     

Back

PIB, Aizawl

This site is designed and hosted by National Informatics Centre, Mizoram State Unit
Information is provided and updated by : Press Information Bureau