|
Khawvel chuan khawpui tihchangtlung leh
tihmasawnna kawnga nasa takin hna a thawk a. India
ramah ngei pawh kan hmuh leh hriat theihin hna thawh
a ni chho a. UPA sawrkar chuan chak zawka hmalak
tumin ruahmanna hrang hrang khawpui mamawh tur ang
te ngaihtuahin a ngaihtuahna pawh a hmang nasa hle.
Union Ministry of Urban Development chuan 11th
Five-Year Plan ah hna kalpuiin, hun lo kaltura
mamawh chi hrang hrang te a ngaihtuah piah lamah
tuna mamawh ang phuhruk turin hma ala a ni.
Khawpui chanchin tlangpui
2001 census ah chuan mi maktaduai 285.35 khawpui ah
kan cheng tawh a. Rampum a chhutin kum 1951 leh 2001
chhungin 2.8 in mihring an pung a, khawpui a cheng
4.6 in an pung thung. Khawvel pum anga ngaituah
chuan India ram chu khawpui thang lo ber ni mahse
ama tawkah chuan thang tak a ni tih a chiang tawk
hle a ni.
United Nations chhut danin khawvel a mihring 47 % te
hi khawpui a cheng anni a, Asia ram ah chuan 36.7%
niin, Europe, South America leh North America ah te
chuan 74.8, 79.8 leh 77.2 % anni thung.
Khawvel hmun dangte thehkhin lovin India ram chu
amah ngua ngau ah a thang chak a tih ve theih a, kum
1991 ah khawpui metro cities 23 awmin , 2001 ah
chuan 35 a kai chho hman ani. Towns khawpui tenau
5161 awmin heng te hian ruahmanna tha zawk leh mumal
taka enkawlna an mamawh hle a ni.
Union Urban Development Ministry Secretary M
Ramachandran chuan : “India in khawpui changtlung
leh hmasawn a neih a tumna kawngah hian thil chi
hnih a awm a, pakhatna ah chuan khawpui a cheng
mihring an pung tulh tulh a, khawpui tenau zawkah
khawpui mi cheng an thahnem sawt hle thung” a ti.
Kum 1971-1981 leh 1961-1971 inkar chhung aiin
1981-1991 leh 1991-2001 inkar chhung hian khawpui a
lut mihring an tlem sawt a, hei hian ramchhung hmun
hrang hrangah hmalakna, khua tihpuisui leh
tihhmasawnna a awm a ni tih a entir thei ang.
Khawpui tihhmasawnna kawnga chona awm thei te
Khawpui a cheng te mamawh leh duh, hmanrua leh thil
chi hrang hrang awmtir leh pek vek chu thil harsa
tak a ni tih a chiang a. Chuti rualin Tui hnianghnar,
faina kawnga enkawlna tha, eng tha leh bawlhhlawh
paihna hmun tha ngaihtuah erawhchu thil tih tur
makmawh a ni tih hriat a tul hle a ni. Plan kalpui
anih chhung hian Ministry chuan khawpui te mamawh
zirchiangin, a hma a inenkawlna lo siam kalpui anih
dan ennawn a tum a ni.
Zirchianna awm hmasa lova hmalakna kalpui te, thawh
hona tha awmlo hmalakna te, hmanrua leh tul dang dap
leh ngaihtuah hmasa lova hmalakna kalpui te, duham
leh hlemhletna hmanga hna thawh anih vangte in hna a
kaltha theilovin hmasawnna a ti thuanawp thin a ni.
Khawpui a cheng in 100 a 70 ang zel chu tui
hnianghnar taka khawsa annih lain, 100 a 20 ang zel
te chuanin tui lakna mumal an la nei theilo a ni.
100 a 26 ang in inthiarna felfai ala neilo anga
chhut a ni bawk a, blawlhhlawh paihna leh tihralna
hmun pawh mumal takin ala awm lo bawk a ni.
Hmalakna atana hna pawimawh.
11th Plan ah hian chak taka khawpui tihhmasawnna
kawngah hma lak tum a ni a. A tum ber chu sawi tawh
angin tui, eng, faina kawnga hmalakna leh bungraw
mamawh ang te peihfel hmasak a ni dawn a ni.
National Urbanization Policy kapuiin Ministry chuan
District Development Plan leh Metropolitan
Development Plan, 74th Constitution Amendment Act,
in alo sawi tawh angin kalpui a tum a ni.
National Urbanisation Policy chuan tum fel leh
ngaituahna thui tak nei a hmala in kum sangbi thar
ah chuan ramchhung 100 a hmun 75 te chu khawpui a
siam a, ei leh bara hnianghnar leh eizawnna hlawk
zawk a awm theihna turin hma lak a tum a ni.
Khawpui tih hmasawn leh tihchangtlungna kawngah hian
ruahman ang chuan a tam thei ang ber mipui te tel
theihna tur a ruahman a ni a. Hnathawhna kawngah
pawh public-private partnership kalpui a ni ang.
Inkaihhruaina tha
Hmalakna ah hian a bul ret atanga inkaihhruaina tha
leh mumal a awm phawt a ngai a ni.
Tun dinhmun ah chuan khawpui enkawlna kawngah hian
sum in daihloh vangte, a enkawltu tura ruatte inpek
tawk lohna te, tax chungchang a harsatna hrang hrang
ah te leh hmasawn duhna rilru tak tak pu lova hna
thawh anih thin avang te in harsatna a awm thin.
Officer tam tak hemi kawnga hnathawk tawh te
ngaihdan ah chuan ruahmanna tha leh felfai tak awm
thei se, chhiah lak dan ah pawh kalphung pangngai
leh rintlak awm se, sum lama harsatna a awm lohna
turin ministry lamin hemi kawnga sum sen hi inhuam
se anti a ni.
Centra latang tantuina awm
Ministry chuan tui hnianghnar tak a neih theihna tur
te, tui luan kawr leh mumal zawk neih theihna tur te,
thianghlimna leh fai zawka khawsak theih dan tur leh
eng mumal zawk a a awm theihna tur atan te in sum
tam tak seng a in huam a, a pe chhuak mek tawh bawk
a ni.
Chhut danin khawpui a tui hnianghnar taka awm thei
tura hmalaknan hian cheng vaibelchhia 53,666, hmun
dang atan cheng 53,168, tui luan kawr siam nan cheng
vaibelchhe 20173, bawlhhlawh mumal taka tihralna
atana hmalaknan cheng vaibelchhe 2212 leh chanchin
inhriatpawh a inhrilh zung zung theihna tur atan
cheng vaibelchhe 8.4 chu 11th Plan atan hian dah a
ni.
11th plan chhung atan hian cheng vaibelchhe
1,27,025.4 dah a ni a. Jawaharlal Nehru National
Urban Renewal Mission (JNNURM) atangin Ministry hian
cheng vaibelchhe 40,000 leh hmun dang dang atangin
cheng vaibelchhe 87,025 a dawng dawn a ni.
A tawp nan
Khawpui tihhmasawn tumna kawngah kawng tha inkalpawh
zung zung theihna a awm loh chuan hna a kal chak
thei dawn lova, chumi hria chuan Ministry chuan 11th
Plan ah cheng vaibelchhe 1,32,590 kawngpui siam leh
tihchangtlunnan a dah ni.
Hna hi kalpui tan ani chho mek a nasa lehzuala
kalpui turin hmalakna leh ruahmanna pawh siam a ni
a, hun reilo te ah hemi kawnga hnathawh hrang hrang
hian rah tha a chuah ngei a beiseiawm. (PIB
Features)
*a ziaktu hi Delhi a senior journalis a ni.
He thu ziak hi a ziaktu ngaidan leh hmuhdan a ni a,
PIB ngaihdan emaw hmuhdan emaw a ni lo.
PIB, Aizawl |