|
Dated Aizawl, the 28th
August 2007. 86th Amendment to the Constitution
Act,2002 chuan "zirna hi mi tin chanvo" a nih angin
‘zir bultanna lam’ (elementary education) hi a
thlawn veka zirtir tur a ni." a ti a. Article 21 A-a
a lan angin State sorkarin naupang kum 6 atanga 14
inkar zawng zawngte tan zirna a ruahmansak a tum
ngei tur a ni a, Sarva Shiskha Abhiyan (SSA) hian
ram puma naupang zawng zawng te tan elementary
education hi pek ngei a tum a ni. SSA Mission hi
Prime Minister kaihhruaina hnuaia kalin kum 2010 ah
chuan ram puma naupang kum 6 atanga kum 14 inkar
zawng zawng chu elementary education pek vek tura
ruahman a ni.
Finance Minister, Pu P.Chidambarama’n kum 2007-08
budget a pharh-ah pawh 2006-07 budget cheng
vaibelchhe 17,133 chu za zela 35 a tipungin 2007-08
atan chuan cheng vaibelchhe 23,142 lai a dah ta. He
budget atang hian SSA in cheng vaibelchhe 10,671 a
chan tur thu a sawi lang ngat a. "Zirtirtute
training senso hi cheng vaibelchhe 162 atangin 450
ah a kai chho anga, zirtirtu 2,00,000 lak belhin
zirna tur classroom pawh 5,00,000 lai kan siam belh
dawn a ni" a ti bawk.
Comptroller and Auditor
General of India (March 2005) in SSA an audit-naah
chuan "Kum 2007 hian naupang zawng zawngin kum 5
chhung zir primary school hi an kal vek ang a, kum
2010-ah chuan elementary course kum 8 chhung zir tur
hi an zir ngei tur a ni; mipa leh hmeichhe inkar awm
thin leh nitin khawsak phunga inthlaute kar awm hauh
lovin kum 2010-ah chuan khawvelin naupangte zir dan
tur kum leh pawl a bithliah ang hi kan thleng ngei
tur a ni," tiin a ziak a ni. Kumin March thla thleng
khan he ruahmanna hnuaiah hian sorkarin school
1,10,217 a hawng tawh a, hei hi 2006-07 target
1,33,928 atanga chhutin za zela 83 tlin tawh ang kan
ni. He hun chhung bawk hian Text Book pawh
vaibelchhe 640 pek chhuah a niin zirtirtu nuai 7.95
lai lak thar an ni a, kan target chu kan la khum
thei zel rih a ni. Kum 2003-04 atanga 2007 thlenga
naupang vaibelchhe 19.2 te tana zirna buatsaihsak na
turin World Bank atangin cheng vaibelchhe 4,700 lai
kan dawng a, chu hna hautak tak thawk tur chuan SSA
hi mawhphurhna pek an ni. Heng ruahmanna te hi kum
1998 October thlaa State Education Minister-te
Conference-in Universal Elementary Education tawm
phak ve ngei tura an rawtna anga tihpuitlin chhoh a
ni. He programme hi 2001-02 ah tanin atirah chuan
2001-02 atan budget cheng vaibelchhe 350 a ni a,
2005-06 ah chuan vaibelchhe 7,800 ah tihsan a ni
dawrh tawh a, 2006-07 ah phei chuan a hma kum budget
chu za zela 41-ah tipungin vaibelchhe 11,000 lai
ruahman a ni ta. World Bank Aide-Memoire (january
2006) in ‘kum tin naupang lehkha zir ngai lo
maktuduai 3 tal chu zirna pek zel tur’ a tih pawh
chu kan khum thei ta hial a. Kum 2003 a naupang
lehkha zir lo maktaduai 25 chu kum 2005 March thlaah
chuan maktaduai 13.5 chauh an lo ni ta a, kum 2006
ah pawh chak takin hmasawnna a kal zel bawk. CAG
report chuan, "SSA hian theih tawpin hma a la
chungin naupang sikul kal lo vaibelchhe 3.40 atanga
za zela 40 vel, naupang vaibelchhe 1.36 laiin sikul
an la kal chuan lo a ni," a ti a. Hmabak kan la ngah
hle mai. World Bank report-a a lan danin district 48
te chuan naupang sikul kal lo 50,000 chuang an nei
theuh va, Bihar, Uttar Pradesh leh West Bangal te hi
a nei tam zual an ni. CAG report-a a lan danin
naupang 1000 a 71 zel hian sikul an la kal lova,
theih tawp chhuaha hma lak a tul tak meuh meuh a ni.
World Bank report chuan ‘zirlai hmeichhia leh mipa
intamhleihna kum 2003-04 a 0.90 chu 2004-05 khan
0.91’ ah a kai chho leh a, hei pawh hi siam that
ngei a tul bawk.
Chawchhun (Mid day Meal)
UPA sorkarin a ngaih pawimawh em em chu zirlaite
chawchhun pek hi a ni a, hei hian naupangte nilenga
sikula awm chakna a thlen ngei niin a lang. August
1995 atang khan Central sorkar bultumin he ruahmanna
hi hman tan a ni a. Finance Ministerin tun hnaia
budget a pharh khan, "Nakum lama naupang chawchhun
atan cheng vaibelchhe 7,324 ruahman a ni a, Primary
school-a naupang zawng zawngte bakah zirna lama hnu
fual zualte awmna block 3,427 ah phei chuan Middle
school naupang te pawh chawchhun hi pek kan tum a ni,"
tiin a sawi. He scheme hnuaiah hian school nuai
9.50 a zirlai vaibelchhe 12 te chu an nitin mamawh
chaw tha pek an ni a. Parliamentary Standing
Committee Report (2006) chuan, "Naupang chawchhun
atana 2005-06 budget cheng vaibelchhe 12,531.76 chu
2006-07 ah chuan za zelah 37 a tipungin cheng
vaibelchhe 17,128 lai a lo tling chho ta a. Finance
Act 2004 in lak tur a tih anga Education cess (chhiah)
2% lak tur a tih pawh pung chho zelin kum 2006-07 ah
chuan cheng vaibelchhe 8,748 lai a tling ta a, he
education cess zinga a tam ber hi chu Naupang
chawchhun atan SSA hnenah pek thin a ni. World Bank
lam duh angin angin kum 2006-07 chhung hian class
room thar nuai 5 sakna turin cheng vabelchhe 7,500
zet chu sen leh a ngai dawn a ni. SSA in sum leh
theih tawp chhuaha a tul anga tanpuina a dawn zel
avang hian, naupang zawng zawngin primary school
zirna tal chu an zawh vek theih hi i beisei tlat ang
u.
* Deputy Feature Editor, Financial Express
PIB, Aizawl |